Tư tưởng Hồ Chí Minh về phương pháp công tác dân vận

      Trong các bài viết, bài nói của mình, Hồ Chí Minh nhiều lần đề cập đến phương pháp công tác dân vận. Đặc biệt trong tác phẩm « Dân vận », Bác nêu một cách hoàn chỉnh về phương pháp công tác dân vận, đó là : « Phải óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm ».
 Óc nghĩ: Điều này được Hồ Chí Minh đặt ở vị trí hàng đầu, cho thấy Người đặc biệt đề cao trí tuệ và yêu cầu về sự « động não » của người làm công tác dân vận. Hoạt động dân vận trước hết là tham gia tổ chức các phong trào cách mạng của quần chúng. Để việc tổ chức đạt hiệu quả cao, bên cạnh sự am hiểu thực tế phải có sự hiểu biết về lý luận, suy nghĩ vận dụng nhuần nhuyễn lý luận với thực tiễn.
Để làm được điều đó, người cán bộ làm công tác dân vận phải có sự hiểu biết về chủ nghĩa Mác Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, từ đó vận dụng sáng tạo vào thực tiễn, thuyết phục quần chúng một cách hiệu quả.
 Mắt trông: Đó là sự quan sát mọi sự việc, hiện tượng từ thực tiễn phong trào cách mạng của quần chúng, để « trăm nghe không bằng một thấy ». Với sự nhạy cảm, tinh tế trong quan sát, kết hợp với « óc nghĩ » xác định được đúng, sai, nhận rõ bản chất và hiện tượng của từng sự việc, từng vấn đề để làm đúng, tham mưu kịp thời cho cấp ủy, chính quyền, đoàn thể những đề xuất, kiến nghị; từ đó có các giải pháp đúng đắn đưa phong trào cách mạng của quần chúng đi đúng hướng.
Ở điểm này, Hồ Chí Minh muốn nhắc nhở cán bộ, đảng viên làm công tác dân vận phải thường xuyên sâu sát cơ sở. Nghĩa là, muốn vận động được quần chúng một cách thiết thực phải đến tận nơi, hiểu tường tận điều kiện hoàn cảnh, trên cơ sở đó vận động, thuyết phục người dân.
 Tai nghe : Đó là yêu cầu, là phương pháp khoa học của công tác dân vận. Theo Hồ Chí Minh, cùng với óc nghĩ, mắt trông, người làm công tác dân vận còn phải đồng thời nắm bắt kịp thời các thông tin từ quần chúng.
Nghe dân nói để biết nguyện vọng chính đáng của người dân như thế nào? người dân hiểu chính sách, hiểu tình hình ra sao...đó là cơ sở để báo cáo với cấp trên, đồng thời đề ra biện pháp tổ chức thực hiện sát, đúng với tình hình. Về bản thân mình cũng thấy được những gì cần phải bổ sung, điều chỉnh khi thực thi công tác dân vận. Tất nhiên phải với thái độ khách quan và tinh thần cầu thị khi tiếp xúc với dân, làm cho dân tin tưởng, sẵn sàng nói những điều họ biết, họ nghĩ, họ mong muốn.
Chân đi : Đây là yêu cầu gắn với cơ sở, một đòi hỏi bức thiết, luôn đặt ra đối với cán bộ dân vận. Đây cũng là yếu tố góp phần chống bệnh quan liêu, hành chính, làm việc theo kiểu giấy tờ của không ít cơ quan, cán bộ.
Sinh thời dù bận trăm công nghìn việc nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành thời gian đi cơ sở để khảo sát tình hình thực tế, lắng nghe ý kiến của nhân dân, trực tiếp tháo gỡ những khó khăn nẩy sinh trong dân. Xuống với dân như về với gia đình mình. Người tuyệt đối không muốn « cờ rong, trống mở », xe đưa, xe đón. Nhiều lần Bác đến thăm cơ sở nhưng không báo trước, Bác hết sức nghiêm khắc với bệnh tô vẽ, thổi phồng thành tích dẫn tới lừa dân, hại nước, dối trên lừa dưới của một số cán bộ mắc bệnh thành tích.
Khi xuống dân, về với cơ sở Bác rất cảm thông với những khó khăn mà cơ sở phải đối mặt do nước ta còn nghèo, dân trí còn thấp...khi góp ý phê bình Bác thường dùng những lời lẽ nhẹ nhàng nhưng hết sức cụ thể, sâu sắc. Bởi vậy, những chuyến đi thực tế của Bác thường để lại ấn tượng sâu sắc với cơ sở và có tác dụng rất thiết thực với phong trào và với lãnh đạo các cấp.
 Miệng nói : Đó là thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, nhất là tuyên truyền miệng. Người cán bộ dân vận cần phải thường xuyên có trách nhiệm tuyên truyền, cổ động nhân dân thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh...Để dân hiểu, dân tin, dân theo, dân làm thì cách nói phải vừa đúng, vừa khéo, phù hợp với đối tượng.
Khi nói với dân phải đơn giản, rõ ràng, thiết thực và cụ thể, tránh mệnh lệnh « ta phải thế này, phải thế kia », đồng thời phải có thái độ mềm mỏng phù hợp với từng đối tượng. Khi nói với dân nên dùng từ ngữ dễ hiểu, gần gũi, tránh dùng từ quá cao siêu, xa lạ với dân.
Theo Hồ Chí Minh, quần chúng của ta vốn không thuần nhất : « Trong dân chúng, có nhiều tầng lớp khác nhau, trình độ khác nhau, ý kiến khác nhau. Có lớp tiền tiến, có lớp chừng chừng, có lớp lạc hậu », nên khi đến với từng đối tượng cụ thể, người cán bộ dân vận phải chọn cách thức nói cho phù hợp.
Bác Hồ rất quan tâm và căn dặn cán bộ chúng ta là nói với dân phải chân thành, bình đẳng, không độc thoại.
Tay làm : Đây là thể hiện quan niệm học đi đôi với hành, là làm mẫu, làm gương trước nhân dân. Nếu nói là để dân nghe thì làm là để dân thấy, dân tin, dân học và làm theo. Đây là một yêu cầu, một phương pháp hết sức quan trọng đối với cán bộ nói chung, cán bộ làm công tác dân vận nói riêng.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến 2 mặt của vấn đề này. Người từng có hàng loạt bài viết, bài nói phê phán những cán bộ, đảng viên « nói không đi đôi với làm », « nói hay, làm dở » hoặc « đánh trống, bỏ dùi ». Người yêu cầu: « cán bộ, đảng viên phải gương mẫu, phải thiết thực miệng nói, tay làm để làm gương cho nhân dân. Nói hay mà không làm thì nói vô ích ».
Người yêu cầu phải lấy hiệu quả của công việc làm thước đo đạo đức: « Phải lấy kết quả thiết thực đã góp sức bao nhiêu cho sản xuất và lãnh đạo sản xuất mà đo ý chí cách mạng của mình ».
Hồ Chí Minh còn chỉ rõ phương pháp công tác dân vận là: « Dân vận không thể chỉ dùng báo chương, sách vở, mít-tinh, khẩu hiệu, truyền đơn, chỉ thị mà đủ. Trước nhất là phải tìm mọi cách giải thích cho mỗi một người dân hiểu rõ ràng: Việc đó là lợi ích cho họ và nhiệm vụ của họ, họ phải hăng hái làm cho kỳ được ».
Như vậy, từ « đi » đến « nhìn », từ « nghe » đến « nghĩ » và từ « nói » đến «làm» là những công việc cần làm, có tính liên tục và liên hoàn của người cán bộ, đảng viên trong công tác dân vận. Óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm có sự thống nhất hòa quyện chặt chẽ với nhau, bổ sung cho nhau. Đó chắc chắn là cẩm nang về phương pháp công tác dân vận cho tất cả cán bộ, đảng viên.