Bàn về hoạt động phối hợp giữa các lực lượng giáo dục ở các trường phổ thông

        Hoạt động phối hợp các lực lượng giáo dục giữa nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội được xem là “quá trình vận động (động viên, khuyến khích, thu hút) và tổ chức mọi thành viên trong cộng đồng tham gia vào việc xây dựng và phát triển nhà trường, từ việc xây dựng
cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học, chăm lo đời sống giáo viên, tạo môi trường thống nhất giữa nhà trường –gia đình –xã hội, đến việc tham gia giáo dục học sinh” Ngày nay, vai trò của hoạt động phối hợp này không đóng vai trò quan trọng ở tất cả các cấp học, bậc học, từ bậc tiểu học đến phổ thông và càng được phát huy, khai thác nhiều hơn ở môi trường giáo dục Cao đẳng, Đại học để đào tạo ra một lực lượng lao động chất lượng cao và có được những thành tựu khoa học ứng dụng trong cuộc sống. Nhận thức được vai trò quan trọng của các lực lượng giáo dục (nhà trường, gia đình và cộng đồng xã hội) trong sự nghiệp phát triển giáo dục của đất nước, Đảng, Chính phủ và Bộ giáo dục Việt Nam đã có nhiều chính sách, giải pháp nhằm huy động mọi lực lượng xã hội tham gia vào hoạt động giáo dục và đào tạo. Văn Kiện Hội Nghị lần thứ 2, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII viết “Huy động toàn xã hội làm giáo dục, động viên các tầng lớp nhân dân góp sức xây dựng nền giáo dục quốc dân dưới sự quản lý của nhà nước” hay Điều 3 của Luật giáo dục cũng ghi rõ “hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”
        Trên thực tế hiện nay, các trường phổ thông đều có Ban đại diện hội cha mẹ học sinh và có những hoạt động giáo dục phối hợp với các tổ chức chính trị xã hội như hội Cựu chiến binh, hội Phụ nữ… nhằm giáo dục tri thức, tư tưởng, đạo đức cho các thế hệ học sinh vào những  ngày lễ như Ngày thương binh liệt sĩ (27/07), ngày thành lập quân đội nhân dân Việt Nam  (22/12), ngày Quốc tế phụ nữ (8/3)… Ở các trường Trung học chuyên nghiệp, Cao đẳng và Đại học có các Phòng/Ban/Trung tâm quan hệ doanh nghiệp đã có những mối liên hệ, liên kết với các tổ chức, đơn vị ngoài trường.Tuy nhiên có thể nói những hoạt động phối hợp với các lực lượng giáo dục hiện nay của các trường, đặc biệt là các trường phổ thông, chưa đạt hiệu quả cao (3). Điều này có nhiều nguyên nhân như nhận thức và trách nhiệm của mỗi lực lượng giáo dục chưa được tốt. Hầu hết các nhà trường phổ thông chưa có chiến lược, kế hoạch phối hợp hoặc nếu có thì chưa đạt được mục đích và mục tiêu đề ra. Mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội còn nhiều hạn chế, các hoạt động phối hợp mới mang tính “mùa vụ” chỉ hướng vào các ngày lễ, các sự kiện…Với mục đích hướng hoạt động phối hợp có hiệu quả giữa nhà trường và gia đình, cộng đồng xã hội, bài viết  này trao đổi một số vấn đề giải pháp mang tính chất đề xuất cụ thể để các trường phổ thông có thể tham khảo.
        Trước hết mỗi trường phổ thông (tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông) cần có chiến lược và kế hoạch cho các nội dung phối hợp ở ba phương diện: kiến thức, thái độ, kỹ năng. Từ đó trường sẽ lập kế hoạch cụ thể từng tuần, từng tháng học, cho các khối, lớp nội dung phối hợp cụ thể của các tổ bộ môn dựa trên mục tiêu, nhiệm vụ đào tạo của trường với nhiều nội dung khác nhau. Những nội dung phối hợp này có thể dựa vào mục tiêu, nhiệm vụ, chương trình học hoặc những sự kiện, phong trào, hoạt động… hiện tại trong môi trường giáo dục, xã hội. Dựa vào thực tế của trường và các mối quan hệ với gia đình, và cộng đồng xã hội mà chúng ta xác định nội dung nào sẽ được tổ chức phối hợp? Đối tượng phối hợp? Huy động các lực lượng này như thế nào? Thời gian?, Địa điểm? Hình thức tổ chức?...Hoạt động này không những nâng cao hiệu quả giảng dạy mà còn có ý nghĩa trong cuộc sống nhằm nâng cao ý thức, thái độ và kỹ năng sống cho học sinh.Thế hệ học sinh ngày nay thiếu rất nhiều những kiến thức cuộc sống. Nhiều học sinh không biết sữa lấy từ đâu, cây cối lớn lên như thế nào, … mặc dù ngay từ lớp 3 trẻ em đã được học môn Khoa học. Hoạt động phối hợp giữa nhà trường với gia đình, các trang trại, các HTXnông nghiệp, các làng nghề thủ công, các viện bảo tàng, nhà máy…gắn với chương trình học sẽ mang đến những buổi học ngoại khóa hữu ích. Qua đó, học sinh không chỉ được nhìn, nghe, cảm nhận, hiểu thực sự những sự kiện sống mà còn học được những kỹ năng mềm như cách tổ chức hoạt động nhóm, hoạt động dã ngoại, hoạt động giao tiếp… Những hoạt động này cũng là quá trình “thai nghén” cho học sinh từ Tiểu học lên Trung học cơ sở cho đến Trung học phổ thông định hình rõ hơn về nghề nghiệp mà các em sẽ học và làm trong tương lai phù hợp với khẳn năng và sự yêu thích của các em. Nếu nhà trường phối hợp tốt với các lực lượng xã hội (công ty, xí nghiệp, nhà máy, bệnh viên…) thì hoạt động hướng nghiệp cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông của nhà trường sẽ đạt được hiệu quả hơn.
Muốn tổ chức được các hoạt động này cần có sự phối hợp của các lực lượng giáo dục liên quan và đặc biệt là phải có một chiến lược và một kế hoạch chi tiết, cụ thể nằm trong hoạt động dạy- học của nhà trường.Nhờ sự phát triển của khoa học công nghệ, hoạt động phối hợp giữa gia đình và nhà trường giờ đây có thể được thực hiện thông qua nhiều phương tiện khác nhau. Một số trường đã, đang sử dụng những phương tiện thông tin kỹ thuật hiện đại để liên lạc, trao đổi, thông báo với bố mẹ học sinh như điện thoại, email hay thông qua trang web của trường. Nhưng để phát huy được hết những chức năng của những phương thức, phương tiện này điều quan trọng nhà trường phải hướng dẫn và tạo điều kiện thuân lợi, khuyến khích phụ huynh liên lạc, trao đổi với nhà trường. Một phương tiện được nhiều trường và giáo viên sử dụng phổ biến hiện nay là “Sổ báo bài” hay “Sổ liên lạc”. Nhờ cuốn sổ này mà phụ huynh biết được kế hoạch học tập cụ thể của con em mình từng ngày và trong từng buổi học. Điều này có ý nghĩa rất lớn cho việc phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong việc kèm cặp, hỗ trợ từ phía gia đình trong việc giáo dục đạo đức và kiến thức. Tuy nhiên để phát huy hết vai trò và chức năng phương tiện này thì ngay từ những buổi họp phụ huynh đầu năm học giáo viên nên hướng dẫn cho gia đình và học sinh biết quyển sổ này để phụ huynh có thể trao đổi, liên lạc được những nội dung gì và sự mong muốn được tiếp nhận ý kiến gì của phụ huynh. Ví dụ thông qua cuốn sổ này giáo viên có thể nhận được những thông tin hoặc phản hồi từ phía phụ huynh về tình hình sức khỏe của ngày/buổi học hôm đó cần giáo viên chú ý hoặc giúp đỡ hoặc những vấn đề khó khăn trong việc tiếp nhận kiến thức ở nội dung nào, hay về mối quan hệ bạn về tronglớp….Đầu những buổi học cô bảo mẫu hoặc giáo viên chủ nhiệm có thể kiểm tra quyển sổ đóđể nắm tình hình. Qua đó phương tiện này giúp giáo viên xử lý công việc nhanh, kịp thờihơn, mối quan hệ giữa giáo viên và phụ huynh được trao đổi thường xuyên, gần gũi với nhau hơn và tiết kiệm được thời gian cũng như phù hợp với tất cả các đối tượng gia đình.
        Để duy trì, phát triển hoạt động phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các lực lượng xã hội hướng một mục đích chung là phát triển sự nghiệp giáo dục thì mối quan hệ giữa các lực lượng này cũng cần phải có những quy tắc và chính sách phù hợp. Đối với các lực lượng xã hội, nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ khuyến khích các lực lượng xã hội tham gia vào hoạt động phối hợp giáo dục với nhà trường. Nhưng bên cạnh đó cũng cần có những qui định, yêu cầu mang tính đánh giá. Ví dụ như xem phối hợp với nhà trường trong hoạt động giáo dục như một thành tố đánh giá sự phát triển, thành công của các lực lượng xã hội. Còn đối với nhà trường cần chủ động duy trì và phát triển mối quan hệ với các lực lượng xã hội nhằm phối hợp thực hiện các hoạt động giáo dục đạt được mục tiêu đặt ra. Hiện nay mối quan hệ từ phía gia đình với nhà trường mà cụ thể là mối quan hệ giáo viên và phụ huynh còn mang tính “xã giao”, chưa thực sự nhiệt tình, cộng tác thân thiện đối với các hoạt động của nhà trường. Lý giải điều này cũng có rất nhiều lý do như thời gian eo hẹp, vai trò của phụ huynh chưa được nhà trường thực sự quan tâm, phụ huynh mới chỉ quan tâm đến mỗi cá nhân con em của mình….
        Để giải quyết những vấn đề này thì lực lượng quan trọng nhất phải xuất phát từ nhà trường và sau đó đến gia đình và cuối cùng là các lực lượng ngoài xã hội. Mỗi lực lượng phải hiểu được vai trò của nhau trong hoạt động giáo dục và tôn trọng lợi ích, quyền lợi và cùng chia sẻ nhằm hướng tới sự phát triển giáo dục. Qua nghiên cứu và khảo sát, Rollande Deslandes (4)rút ra rằng để có sự gắn kết cần giải quyết được bốn nội dung sau:
1. Nhà trường và phụ huynh phải thấy được ý nghĩa quan trọng của sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường để từ đó có thái độ cư xử đúng đắn, phù hợp và khuyến khích sự gắn kết. Người quản lý, giáó viên và các nhân viên phục vụ trong nhà trường phải có thái độ, kỹ năng trong việc khuyến khích sự phối hợp với gia đình. Hơn thế nữa phải có những quy tắc trong hoạt động phối hợp giữa gia đình và nhà trường.
2. Cần phải nhận thức được có những yếu tố ảnh hưởng xấu tới hoạt động phối hợp giữa gia đình và nhà trường như sự trái ngược nhau trong nhận thức, và hành động, xem hoạt động phối hợp giữa gia đình và phụ huynh là tự nhiên không chú trọng đến hoạt động này hoặc do sự khác nhau về văn hóa.3. Hoàn cảnh sống cũng ảnh hưởng tới hoạt động phối hợp giữa gia đình và nhà trường như tầng lớp xã hội, dân tộc, địa vị kinh tế, môi trường văn hóa trường học, số lượng học sinh của lớp, loại hình lớp học và địa bàn của trường học.
4. Những thông tin và chương trình tập huấn, buồi dưỡng cho giáo viên và học sinh cũng có tác dụng trong việc khuyến khích cho hoạt động phối hợp giữa gia đình học sinh và nhà trường.
Tóm lại, hoạt động phối hợp giữa các lực lượng giáo dục là hoạt động góp phần quan trọng trong sự thành công của giáo dục đào tạo trong đó nhà trường là lực lượng then chốt trong hoạt động này. Đế hoạt động này phát huy được vai trò và lợi ích của nó, trước hết mỗi trường học, khối lớp, tổ bộ môn cần có chiến lược kế hoạch cụ thể trong hoạt động giảng dạy và đặc biệt là có những kỹ năng, thái độ phù hợp… để phát huy hết được tiềm năng của hoạt động phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các lực lượng xã hội. Bản thân mỗi lực lượng cũng phải hiểu được vai trò của nhau để cùng hợp tác, phối hợp để hướng đến mục tiêu chung là phát triển giáo dục.
                                                             
                                                                                                                                                                                                                 NGUYỄN PHÚ SƠN - PHÓ BAN THƯỜNG TRỰC BĐDCMHS NHÀ TRƯỜNG
                                                                                                                                                                                                                                                      TRƯỞNG BAN ĐD CMHS Lớp 3A3