Bằng chứng đanh thép khẳng định chủ quyền Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam

Đồng chí Nguyễn Bắc Son (áo trắng), Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông tiếp nhận Bộ Atlas thế giới xuất bản tại Bruxelles năm 1827.

Hành trình đến Việt Nam

Cách đây hơn hai tháng, khi đang thực hiện một cuộc triển lãm về bản đồ, tư liệu Trường Sa, Hoàng Sa ở Phú Yên, thạc sĩ Nguyễn Thị Hải, một học trò của Giáo sư (GS) Nguyễn Quang Ngọc, Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển - Đại học Quốc gia Hà Nội (hiện đang làm nghiên cứu sinh tại Pháp) đã cho ông biết về một tấm bản đồ rời mà chị tìm thấy. Đó là tấm 106 của Atlas (Partie de la Cochinchine). Ngay khi nhìn bức ảnh chụp lại mà thạc sĩ Hải gửi, GS Nguyễn Quang Ngọc đã nhận thấy nó có giá trị khẳng định rất rõ chủ quyền của Việt Nam với Hoàng Sa. Ông quyết định phải tiếp cận và nghiên cứu kỹ hơn.

Sau khi phát hiện tấm bản đồ nằm trong một bộ Atlas vĩ đại được xuất bản đầu thế kỷ XIX, GS Nguyễn Quang Ngọc trao đổi với thạc sĩ Nguyễn Thị Hải về việc đi sâu tìm kiếm nguồn gốc cũng như nghiên cứu, đánh giá giá trị của tài liệu này. "Bởi đó là tư liệu mà đất nước chúng ta đang rất cần. Với một tài liệu có tính quốc tế cao như vậy, việc có được bản gốc là hết sức giá trị..." - GS Nguyễn Quang Ngọc thổ lộ với báo giới.

Qua một thời gian hai thầy trò phối hợp cùng nhau trao đổi, tổ chức tìm hiểu thêm thông tin về tấm bản đồ, họ đã biết chắc chắn nó được in tại Bỉ năm 1827. Sau khi đã có những cơ sở, cứ liệu khẳng định giá trị của tài liệu, GS Ngọc báo cáo Bộ Thông tin - Truyền thông và Bộ đã đi đến quyết định tạo điều kiện cho ông đi châu Âu nghiên cứu trực tiếp văn bản gốc để đánh giá. Điều may mắn với hai thầy trò là ngay sau khi nhận được sự ủng hộ, tạo điều kiện của Bộ Thông tin - Truyền thông, họ tiếp tục được ông Ngô Chí Dũng, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dược phẩm ECO giúp đỡ hết sức nhiệt tình về mọi phương diện. Cùng quan hệ khá tốt của bản thân với nhiều nhà nghiên cứu quốc tế ở Pháp và Bỉ, GS Ngọc đã gặp gỡ được nhiều chuyên gia am hiểu lĩnh vực này, đi được tất cả những nơi theo kế hoạch. Ngoài bản Atlas gốc mà GS Ngọc cùng thạc sĩ Nguyễn Thị Hải muốn tìm hiểu, họ còn tiến hành khảo sát 5 bộ Atlas ở các thư viện quốc gia Pháp, Bỉ, thư viện Đại học Y Paris, thư viện địa lý Hoàng gia Bỉ. GS Ngọc đã mời các chuyên gia về địa lý học, bản đồ học, sử học, luật học, thư viện học cho ý kiến và thảo luận, thống nhất đánh giá để có cơ sở xác định Bộ Atlas thế giới của Hiệu sách cổ Sanderus, số 32, Nederkouter, thành phố Gent, nước Bỉ, là bộ gốc, xuất bản tại Bruxelles năm 1827. "Sau khi có được những thông tin quan trọng này, ông Ngô Chí Dũng đã quyết định mua trọn bộ 6 tập Atlas thế giới. Chúng tôi cũng đã mời người thẩm định và Bộ Ngoại giao sau đó đã tiếp quản và thực hiện các công đoạn kế tiếp..." - GS Ngọc cho biết.

Khách quan và chính xác

Theo các chuyên gia, bộ Atlas do nhà địa lý học kiệt xuất, người sáng lập Viện Địa lý Hoàng gia Bỉ - ông Phillipe Vandermaelen xuất bản năm 1827, mang tính khách quan và chính xác cao, chứa đựng những cứ liệu quan trọng, quý giá và thêm một lần nữa khẳng định chủ quyền biển đảo của Việt Nam đã được lịch sử thế giới ghi nhận. Bởi từ đầu thế kỷ XIX, đây là một trong những bộ Atlas nổi tiếng và được khai thác sử dụng trên phạm vi toàn thế giới.

Trong bộ Atlas cổ này, bản đồ khu vực nước ta và đặc biệt là vùng Biển Đông minh chứng rõ ràng rằng chủ quyền của Việt Nam ở quần đảo Hoàng Sa, hay tên quốc tế gọi là Paracels. Điều rất giá trị ở chỗ, đây là một bộ Atlas chi tiết và chính xác tới từng đảo trong quần đảo với công nghệ in và vẽ bản đồ hiện đại nhất thời bấy giờ. Nó được coi là một trong những bảo vật của Bỉ, giá trị của nó đã được phân tích trong một công trình nghiên cứu riêng. Về giá trị lịch sử của cuốn Atlas, GS Nguyễn Quang Ngọc nhấn mạnh thêm: Năm 1827, Philippe Vandermaelen xuất bản Bộ Atlas thế giới gồm 6 tập với 7 bản đồ chung của 5 châu lục, 381 bản đồ chi tiết, 40 trang bảng thống kê và nhiều thông tin về địa lý tự nhiên, chính trị, khoáng sản. Bộ Atlas được hoàn chỉnh trên cơ sở những tấm bản đồ tốt nhất thế giới lúc đó, cùng những thông tin từ quan sát thiên văn hay những chuyến du hành ở nhiều nơi trên trái đất và được vẽ thống nhất theo tỷ lệ 1/1641836, kích thước 53,5x37cm, có thể được ghép lại thành quả địa cầu đường kính 7,755m. Đây thực sự là một cột mốc lớn đánh dấu giai đoạn phát triển vượt trội của công nghệ vẽ và in bản đồ hiện đại đầu thế kỷ XIX. Đã gần 200 năm nay, bộ Atlas đã trở nên hết sức nổi tiếng, được khai thác và sử dụng ở nhiều nước trên thế giới.

Bản đồ các nước châu Á gồm 11 tấm, được xếp chủ yếu trong tập hai của bộ Atlas. Việt Nam khi đó được giới thiệu thông qua các tấm bản đồ số 97, 105, 106, 110. Tấm bản đồ Partie de la Cochinchine là tờ số 106, vẽ đường bờ biển miền Trung từ vĩ tuyến 12 đến vĩ tuyến 16. Phía ngoài khơi, Paracels (Hoàng Sa) được vẽ khá chi tiết và chuẩn xác trong khoảng vĩ độ 16 đến 17 và kinh độ từ 109 đến 111. Quần đảo Paracels trong bản đồ có các đảo Pattles, Duncan ở phía Tây; Tree và Lincoln, Rocher au desus de l'eau (bãi đá ngầm) ở phía Đông và Triton ở phía Tây Nam, ngay dưới vĩ độ 16; Investigateur ở sâu xuống phía Nam khoảng vĩ độ 14,5. Bên cạnh khu vực được xác định là Paracels, bản đồ còn một bản giới thiệu tóm tắt về Đế chế An Nam. Tiếp liền Partie de la Cochinchine là tấm số 98 mang tên Partie de la Chine trong khoảng vĩ độ 18-21 và kinh độ 106-114 vẽ khu vực Quảng Đông và đảo Hải Nam, cho biết biên giới cực Nam của Trung Quốc chưa chạm đến vĩ độ 18.

Ảnh chụp tờ 106 từ Bộ Atlas thế giới, Bruxelles - 1827, quyển 2. Trong tờ bản đồ này có phần giải thích được đóng khung về Hoàng Sa (PARACELS) thuộc đế chế An Nam.

Bằng chứng có giá trị pháp lý quốc tế

Cũng theo GS Nguyễn Quang Ngọc, bộ Atlas mà Bộ Thông tin - Truyền thông vừa tiếp nhận là một tài liệu vô giá, là bằng chứng có giá trị pháp lý quốc tế cao cho công cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của đất nước. Quan trọng nhất trong số này là bản đồ Partie de la Cochinchine (tờ 106) vẽ đường bờ biển miền Trung từ vĩ tuyến 12 đến vĩ tuyến 16. Phía ngoài khơi Paracels (Hoàng Sa) được vẽ khá chi tiết và chuẩn xác. Điều đặc biệt là ở bản đồ số 98 vẽ khu vực Quảng Đông và đảo Hải Nam cho thấy, biên giới cực Nam của Trung Quốc chưa chạm tới vĩ độ 18. Cũng cần biết rằng, tất cả các bản đồ của Trung Quốc từ đầu thế kỷ XX trở về trước cũng hoàn toàn thống nhất với bản đồ phương Tây không hề vẽ lãnh thổ cực Nam của Trung Quốc vượt xuống dưới vĩ độ 18. Điều này không chỉ phản ánh tính khách quan, chuẩn xác của bộ Atlas, mà còn làm tăng thêm giá trị minh chứng chủ quyền của Việt Nam ở Hoàng Sa. Thêm nữa, từ cách đặt tên tờ bản đồ là Partie de la Cochinchine, cách thể hiện các địa danh trên đất liền, các đảo ven bờ biển và quần đảo Paracels ở ngoài khơi vùng biển Việt Nam cùng với cách giới thiệu về vương quốc An Nam lúc bấy giờ, cũng như việc xếp tờ bản đồ này vào nhóm bản đồ miêu tả hình thế và vị trí địa lý của Việt Nam đương thời trong Bộ Atlas du Monde chứng tỏ tác giả bộ Atlas này đã thừa nhận Paracels là một phần lãnh thổ của vương quốc An Nam lúc đó. 

Trả lời phỏng vấn báo chí Việt Nam, bà Marguerite Silvestre, Thư viện Hoàng gia Vương quốc Bỉ - tác giả công trình nghiên cứu Bộ Atlas Universel cho biết: "Tác giả đã nói tới các hòn đảo, ông đã vẽ đảo Hoàng Sa trên trang bản đồ này. Tác giả đã ghi chú ở đây các hòn đảo đá nhô lên khỏi mặt nước. Quanh các đảo thuộc quần đảo Hoàng Sa có nhiều dải cát vàng. Bãi đá và dải cát đều được thể hiện. Từ thời đó, người ta đã đo được khá chính xác khoảng cách từ đất liền ra hòn đảo và trên bản đồ này là hệ tọa độ, với tỷ lệ kinh độ và vĩ độ khá chính xác…".

Theo nhiều nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế, Partie de la Cochinchine là bản đồ đầu tiên vẽ một cách tuyệt đối chính xác vị trí, đặc điểm địa lý, tên gọi phương Tây của các đảo lớn nhất và quan trọng nhất trong quần đảo Hoàng Sa. Bản đồ đặt trong khu vực Cochinchine là một bộ phận hữu cơ không thể tách rời của đế chế An Nam, minh chứng một cách rõ ràng và chuẩn xác chủ quyền của Việt Nam ở Paracels đã được quốc tế ghi nhận. Vì vậy, Bộ Atlas thế giới của Philippe Vandermaelen nói chung và Partie de la Cochinchine nói riêng xét trên mọi khía cạnh đều có thể  được coi là một tài liệu có giá trị khoa học chuẩn mực, là một bằng chứng hùng hồn, đích thực, hiệu quả và có giá trị pháp lý quốc tế cao cho công cuộc  đấu tranh và bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc Việt Nam.